JAK KSZTAŁTOWAĆ PRAWIDŁOWE NAWYKI ŻYWIENIOWE

Człowiek rozróżnia pięć podstawowych smaków: słodki, słony, gorzki, kwaśny oraz „umami”. Noworodki akceptują smak słodki, niechęć natomiast wywołuje smak gorzki oraz kwaśny. W wyniku stopniowego poznawania, w kolejnych latach życia dochodzi do zaakceptowania większości smaków. Ma to znaczący wpływ na to jakie preferencje żywieniowe, smakowe będzie w dorosłym życiu miała dana osoba. Na uwagę zasługuje fakt, że wpływ ma również to co spożywa kobieta w trakcie ciąży. W drugim trymestrze wykształcają się receptory smakowe. Płód połyka płyn owodniowy zawierający substancje smakowe pochodzące z żywności spożytej przez matkę.
Według aktualnych badań rozwojowi otyłości u dzieci może sprzyjać:
1.Niewłaściwy sposób żywienia matki w trakcie ciąży. Zarówno zbyt obfita dieta w trakcie ciąży jak i zbyt uboga mogą znacząco wpłynąć na rozwój otyłości u dziecka. Przekarmianie matki w okresie ciąży prowadzi do nadmiernych przyrostów masy ciała u dziecka, niedożywienie natomiast generuje u dziecka oszczędny metabolizm.
2.Nieprawidłowe sposoby żywienia w rodzinie
3.Nieodpowiedni okres karmienia piersią
W diecie dzieci obserwuje się błędy żywieniowe dotyczące zbyt małej ilości energii pochodzącej z warzyw, ryb, produktów zbożowych, systematyczności spożycia pokarmów oraz wartości odżywczej diety. Badania nad sposobem żywienia dzieci otyłych podkreślają zbyt duże spożycie tłuszczu oraz białka w odniesieniu do diety dzieci szczupłych. Badania amerykańskie wskazują nadmierne spożywanie napojów słodzonych jako ryzyko otyłości.
Okres od 1 do 3 roku życia to czas w którym nie można mówić jeszcze o otyłości. Jest to jednak moment w którym kształtują się nawyki żywieniowe. Dzieci obserwują dorosłych, spożywają z nimi posiłki, podpatrują sposoby ich odżywiania. Zachowania, które mogą prowadzić do otyłości to przedłużenie karmienia butelką, późny moment wprowadzenia potraw wymagających żucia, błędy w rozplanowaniu posiłków, przekąsek, stosowanie pokarmów jako nagrody, spełnianie zachcianek żywieniowych, podawanie słodyczy, brak urozmaicenia dań, nerwowa atmosfera podczas posiłku, podsuwanie potraw smażonych, ograniczanie czasu na posiłek, rozpraszanie uwagi dziecka, oglądanie telewizji w trakcie posiłku, podjadanie pomiędzy posiłkami.

Niewłaściwe żywienie dzieci w wieku szkolnym wpływa niekorzystnie zarówno na stan fizyczny jak i psychiczny, emocjonalny dziecka. Niedobory energetyczne, białkowe prowadzą do wielu poważnych zaburzeń, zaczynając od obniżonej masy ciała poprzez poważne zaburzenia w funkcjonowaniu organizmu takie jak senność, apatia czy zachowania impulsywne. Bak odpowiedniej ilości witamin i składników mineralnych w konsekwencji prowadzi do krzywicy, próchnicy, niedokrwistości. Nadmiar pożywienia jest również niebezpieczny, powoduje nadwagę i otyłość. Prawidłowe żywienie potrafi bronić organizm przed chorobami cywilizacyjnymi, zły sposób żywienia może stać się głównym czynnikiem chorób dieto zależnych takich jak otyłość, cukrzyca, nadciśnienie itp.
Najczęściej popełnianymi błędami w żywieniu dzieci w wieku szkolnym jest nieumiejętny rozkład posiłków w ciągu dnia, brak śniadania spożywanego w domu, brak drugiego śniadania zjadanego w szkole, obfita obiadokolacja, wieczorne jedzenie. Na to, w jaki sposób dziecko będzie odżywiało się, znaczący wpływ ma wzorzec żywieniowy rodziny. Badania jasno wskazują silne oddziaływanie reklam oraz telewizji na wybierane produkty. Prawidłowy rozkład posiłków w ciągu dnia (4-5) powoduje lepsze wykorzystanie energii, przeciwdziała zmniejszeniu: wydolności fizycznej i umysłowej oraz zdolności do koncentracji. Częstym błędem żywieniowym jest zbyt duża ilość słodkich i słonych przekąsek, zbyt duża ilość tłuszczu w diecie, napojów gazowanych, nadmiar wędlin i mięsa, wyrobów smażonych, żywności typu „fast-food”, „junk-food”. Za mało jest warzyw i owoców, niewiele mleka oraz jego przetworów.

Bardzo często w diecie nastolatków obserwuje się zbyt dużą ilość tłuszczy, soli, słodyczy oraz napojów gazowanych. W większości młodzież nie skupia się ani na jakości ani na regularności posiłków. Młodzi ludzie często w zamian zdrowego, pełnowartościowego posiłku wybierają żywność typu „fast-food” (zapiekanki, frytki, hamburgery itp.), zamiast zdrowych przekąsek (jogurt, sałatka warzywna, jabłko, kefir, orzechy) popularnością cieszy się słodkie pieczywo, słone przekąski oraz słodkie napoje. Szczególny wpływ na sposób żywienia młodzieży ma opinia kolegów, koleżanek (moda), reklama, telewizja, koncentracja na własnej sylwetce lub brak akceptacji własnego wyglądu.
Najczęstszymi błędami w realizacji zdrowego żywienia popełnianymi przez młodych ludzi jest zdecydowana nadwyżka tłuszczy oraz węglowodanów w jadłospisie dziennym, nieregularne posiłki, brak śniadań (zwłaszcza dziewczęta), zbyt mała ilość warzyw, owoców, ryb oraz przetworów mlecznych, wybieranie przekąsek bogatych w tłuszcze
i cukry proste.

Najczęstsze formy zaburzeń odżywiania okresu dorastania wraz zaburzeniami charakterystycznymi dla wcześniejszych okresów rozwojowych to: jadłowstręt psychiczny (odmowa utrzymywania masy ciała powyżej minimum prawidłowego dla danego wzrostu i wieku), żarłoczność psychiczna (powtarzające się okresy żarłoczności, stałe wywoływanie wymiotów), wewnętrzny przymus nadmiernego jedzenia (zachowania podobne jak w żarłoczności psychicznej lecz bez przeczyszczania organizmu po jedzeniu, nadwaga),  otyłość (nadmierna ilość tłuszczu w organizmie), pica – łaknienie patologiczne (spożywanie rzeczy niejadalnych przez co najmniej jeden miesiąc przez dzieci u których nie stwierdzono autyzmu, schizofrenii, lub choroby Kleina-Lewina) oraz zaburzenia trawienia u niemowląt (cykliczne zwracanie pokarmu bez nudności lub towarzyszących chorób).

Bardzo często wśród dzieci różnych grup wiekowych obserwuje się fazy niechęci do podawanych pokarmów, wybrzydzanie lub całkowitą odmowę jedzenia. Rodzice z reguły w takim momencie podejmują próby szantażu lub przekupstwa. Zdarza się, że metodą na „wmuszanie” jedzenia jest odwracanie uwagi dziecka, zastraszanie lub nawet użycie siły. Takie podejście prowadzi do kształtowania się złych nawyków żywieniowych a nawet może rzutować  na procesy nieprawidłowego kształtowania się osobowości.  Nieprzyjemna atmosfera podczas spożywanego posiłku oraz przymuszanie do zjedzenia może przyczynić się do zaburzeń łaknienia i odżywiania. Jednorazowa odmowa jedzenia przez zdrowe dziecko nie powinna irytować i złościć rodziców lecz powinna zostać uszanowana. Dziecko ze zdrowo rozwiniętym zmysłem smaku prawie zawsze okazuje niechęć do pewnych pokarmów. Jeżeli coś mu nie smakuje należy zaproponować inną rzecz z danej grupy pożywienia zapewniając mu odpowiednią dietę. Zdrowe dziecko czuje kiedy jest głodne a kiedy jest syte.
Co zatem należy robić aby odpowiednio kształtować zdrowe nawyki żywieniowe?

•Wielokrotnie podawaj  dziecku nawet małe ilości nowych produktów. Zwiększa to szanse rozsmakowania się oraz akceptacji danego jedzenia.
•Podawaj nowe produkty w towarzystwie potraw lubianych, kojarzonych z przyjemnymi sytuacjami – zwracaj uwagę na to co i w jakich okolicznościach podajesz  dzieciom do jedzenia.
•Wspólnie z dzieckiem zaplanujcie posiłki, włącz je do robienia zakupów, całą rodziną przygotujcie danie. Pozwól dziecku poznać produkt spożywczy wszystkimi zmysłami. Każde dziecko chętnie zje samodzielnie przygotowane danie. •Ostrożnie dobieraj kolory. Nie mieszaj ziemniaków z warzywami, nie oszukuj dziecka. Dokładnie powiedz co jest na talerzu.
•Zadbaj o estetykę i sposób podawania posiłku. Spróbuj znaleźć czas na wspólne przygotowanie fantazyjnych kanapek (np. w formie buzi z oczami z plasterków rzodkiewki, ustami z pomidora czy papryki).
•Razem z dzieckiem  przygotuj różne soki. Pozwól mu wybrać warzywa i owoce z których powstanie świeży sok.
•Zadbaj o wspólny ogródek, choćby niewielki na parapecie.
•Zdrowo się odżywiaj, eksperymentuj w kuchni, włączaj nowe smaki.

Model żywienia „My plate” – „Mój talerz” – jest sposobem na stworzenie zdrowego stylu odżywiania, spełniającego indywidualne potrzeby. Odpowiednie łączenie produktów pomaga w utrzymaniu zdrowia w czasie teraźniejszym oraz w przyszłości. Naukowcy skoncentrowali się na uświadomieniu, że wybór każdego produktu ma istotne znaczenie. Wprowadzać zmiany należy stopniowo, zaczynamy od czegoś niewielkiego i z czasem to rozszerzamy. Jemy pięć razy dziennie, tak aby posiłek zaspokajał głód ale nie powodował przejedzenia.  Nie podjadamy pomiędzy posiłkami. Połowę posiłku powinny stanowić warzywa i owoce. Ograniczamy w diecie niezdrowe produkt takie jak cukier, sól i tłuszcz.

Diagram kierowany jest szczególnie do rodziców, aby w taki sposób komponowali posiłki swoich pociech. Pokazuje ile miejsca na talerzu powinna zajmować dana grupa produktów w czasie jednego posiłku.
 

•Owoce – kolor różowy
•Warzywa – kolor zielony
•Nabiał – kolor niebieski
•Produkty zbożowe – kolor pomarańczowy
•Produkty białkowe – kolor fioletowy

*www.choosemyplate.gov

Pamiętajmy, że dobrych nawyków żywieniowych dzieci najchętniej uczą się obserwując swoich rodziców. Od najwcześniejszych lat powinniśmy kształtować w młodych osobach chęć do zdrowego jedzenia, zdrowego stylu życia. Nie możemy wymagać od dzieci, aby zdrowo się odżywiały jeśli sami tego nie robimy.  Przygotowywanie i spożywanie posiłków powinno stanowić jeden z elementów zapewniania potrzeby przynależności, akceptacji oraz poczucia bezpieczeństwa. Właściwe żywienie warunkuje zdrowy rozwój fizyczny i psychiczny, wpływa również na zmniejszenie ryzyka chorób dietozależnych w późniejszym okresie życia.

https://dane.ptsr.org.pl/files/20161118_113640/SMexpress-18-listopada-2016.pdf