PRZYCZYNY OTYŁOŚCI

Otyłość definiowana jest jako zespół chorobowy przewlekły, charakteryzujący się patologicznym nagromadzeniem tkanki tłuszczowej (w przypadku kobiet powyżej 35% procent całkowitej masy ciała, u mężczyzn powyżej 25%). Wskaźnik masy ciała BMI wynoszący 25 kg/m2 i powyżej oznacza otyłość I stopnia, 30 i powyżej otyłość II stopnia, większy niż 40 otyłość III stopnia. Rozwój otyłości spowodowany jest zbyt wysoką podażą energii w stosunku do wydatków energetycznych organizmu, która prowadzi do dodatniego bilansu energetycznego. Sytuacja taka wynika z nadmiernej ilości konsumowanej żywności w stosunku do potrzeb organizmu. Konsekwencją zbyt dużej ilości tkanki tłuszczowej w organizmie jest pogorszenie jakości życia, sprawności ruchowej, gorsze samopoczucie oraz zwiększenie zagrożenia takimi chorobami jak cukrzyca typu 2, nadciśnienie tętnicze, choroba zwyrodnieniowa stawów, choroba niedokrwienna serca w i wieloma innymi.

Przyczyny otyłości mają różne podłoże. Wśród nich wymienia się czynniki genetyczne, biologiczne, środowiskowe, psychologiczne oraz farmakologiczne. Otyłość jest w głównej mierze wynikiem naszego stylu życia. Zbyt mała aktywność fizyczna oraz spożywanie zbyt dużej ilości tłuszczu owocuje odkładaniem się tkanki tłuszczowej.  W krajach wysokorozwiniętych zbyt mała ilość ruchu jest ważnym czynnikiem powodującym otyłość. Zwiększający się wydatek energetyczny pozwala na  zwiększenie przyjmowania ilości pokarmu. Zasada ta nie zmienia się proporcjonalnie w stosunku do zmniejszenia aktywności fizycznej poniżej pewnego poziomu. U niektórych osób zmniejszenie aktywności fizycznej może wręcz skutkować zwiększeniem spożywania pokarmów. Siedzący tryb życia przyczynia się znacznie do zwiększenia ryzyka otyłości (u kobiet siedmiokrotnie, u mężczyzn czterokrotnie). Nieaktywny sposób spędzania wolnego czasu, wzrost liczby hipermarketów, żywności typu fast-food, łatwy dostęp do jedzenia, reklamy niezdrowej żywności wysokokalorycznej, słodkich napoi, cykliczna konsumpcja żywności wysokoenergetycznej oraz wysokotłuszczowej jest źródłem nasilenia się występowania nadwagi i otyłości.
Do chorób w przebiegu których może dojść do zwiększenia masy ciała należą: niedoczynność tarczycy, zespół Cushinga, wielotorbielowatość jajników, niedobór hormonu wzrostu, hiperinsulinizm. Hormony tarczycy są odpowiedzialne za regulacje metabolizmu. Niedoczynność tego gruczołu powoduje, że tempo przemiany materii obniża się, a w konsekwencji łatwiej przybieramy na wadze. Chorobę tą możemy wykryć poprzez zbadanie poziomu hormonów TSH, fT3,fT4. Zespół Cushinga wywołany jest podwyższonym poziomem kortyzolu we krwi. Choroba może być spowodowana guzem kory nadnerczy, długotrwałym podawaniem glikokortykosterydów, wzrostem guza przysadki. Objawia się w postaci trądziku, hirsutyzmu, otyłości, karłowatości, osteoporozy oraz nadciśnienia tętniczego. Wielotorbielowatość jajników spowodowana jest poprzez nadmierne wydzielanie męskich hormonów płciowych (głownie testosteronu) oraz poprzez nadmierne uwalnianie hormonu luteinizującego lub wysoki poziom insuliny we krwi. Objawy to rzadkie owulacje, niepłodność, nadmierne owłosienie i wiele powiększonych pęcherzyków w jajniku (widoczne na USG). Głównym zadaniem hormonu wzrostu produkowanego przez przedni płat przysadki mózgowej jest pobudzenie wzrostu chrząstek kości i masy ciała. Wpływa on również na metabolizm – przyspiesza rozkład tłuszczów. Niedobór tego hormonu powoduje karłowatość oraz otyłość. Hiperinsulinizm spowodowany jest zwiększonym wydzielaniem insuliny przez trzustkę. Zadaniem insuliny jest obniżenie poziomu glukozy po zakończonym trawieniu i wchłanianiu pokarmu.
Czynniki psychologiczne takie jak depresja przyczyniają się do otyłości. Jest to ciężka choroba, której towarzyszy poczucie przygnębienia, rozbicia oraz brak chęci do aktywności fizycznej. Człowiek zjada zwiększone ilości żywności, zwłaszcza słodyczy w celu poprawy samopoczucia. Niektóre leki antydepresyjne stosowane w leczeniu depresji również wpływają na zwiększenie masy ciała.
Do leków sprzyjających tyciu możemy zaliczyć: neuroleptyki, leki przeciwdepresyjne, przeciwcukrzycowe, przeciwpadaczkowe, uspokajające oraz hormony sterydowe. Faktem jest, żę farmakoterapia może sprzyjać otyłości. Aby temu zapobiec należy zapanować nad łaknieniem, stosować indywidualną dietę oraz w miarę możliwości zwiększyć aktywność fizyczną.

U osób z nadwagą nawet niewielki spadek masy ciała może mieć ogromny wpływ na stan zdrowia. Wyniki badań pokazują, że wiąże się on z poprawą parametrów ciśnienia tętniczego krwi. Utrata zaledwie 2,25kg zmniejsza ryzyko choroby wieńcowej o 40% u kobiet oraz 48% u mężczyzn. Wraz z utratą wagi poprawia się stężenie glukozy i lipidów we krwi. Redukcja masy ciała wpływa na poziom cholesterolu całkowitego (wzrost cholesterolu HDL „dobrego” przy jednoczesnym spadku LDL „złego”). Utrata zbędnych kilogramów powoduje zmianę składu ciała (wzrost beztłuszczowej masy ciała oraz spadek zawartości tłuszczowej), redukuje ilość przyjmowanych leków, poprawia samopoczucie, samoocenę, wydolność fizyczną oraz wpływa ma jakość snu.

Należy zaznaczyć, że wyróżnia się dwa podstawowe typy otyłości: otyłość brzuszną (typu jabłko) oraz pośladkowo-udową (typu gruszka). Szczególnie niebezpieczna jest otyłość brzuszna ponieważ w tym wypadku często występują zaburzenia wchodzące w skład zespołu polimetabolicznego. Osoby pozornie szczupłe również mogą być narażone na zwiększoną ilość tkanki tłuszczowej przy jednoczesnym prawidłowym BMI. Określa się je metabolicznie otyłymi z prawidłową masą ciała. Są one tak samo narażone na problemy zdrowotne jak osoby z nadmierną masą ciała.

Według WHO w Regionie Europejskim liczba osób z nadmierną masą ciała jest aż trzykrotnie większa niż 20 lat temu. Aktualnie u ponad 50% mieszkańców rozpoznaje się nadwagę, a u 25% otyłość.  Wyniki badań dotyczących Polski wskazują, że na tle świata problem ten wzrasta systematycznie, a Polska plasuje się w czołówce państw dotkniętych plagą otyłości.
Wszystkie osoby dorosłe z rozpoznaną nadmierna masą ciała powinny zostać objęte leczeniem dostosowanym indywidualnie do potrzeb każdego pacjenta. Odpowiednio zbilansowana dieta przyniesie skutek tylko w połączeniu ze zmianą stylu życia. Wyniki badań pokazują, że leczenie dietetyczne z dobrze zaplanowanym, wysiłkiem fizycznym daje lepsze efekty w zakresie ubytku masy ciała. Jednocześnie obserwuje się poprawę wydolności oddechowej i układu krążenia.  Korzyści płynące z redukcji masy ciała są ogromne: wpływają na zdrowie oraz jakość życia chorego.

https://dane.ptsr.org.pl/files/20161222_171559/SMexpress-22-grudnia-2016.pdf